De voedselbank is symptoom, niet oplossing

Liefdadigheid is het bewijs dat het systeem faalt.

Nederland koestert dit geruststellend beeld van rechtvaardigheid. We hebben voedselbanken. Dit is goed, zeggen we. Burgers helpen elkaar. Armoede is niet onmenselijk omdat we elkaar opvangen. Dit voelt beter dan de werkelijkheid.

Maar dit is omgekeerd denken. De voedselbank is geen teken van sterkte. Het is een teken van falen. Dat in een land met miljarden euro's bruto binnenlands product mensen van voedseldonaties afhangen is niet iets waarop je trots bent. Het is iets waarvoor je je beschaamd zou moeten voelen.

Wat uit het zicht verdwijnt: voor elke persoon die naar een voedselbank gaat, zijn er tien die te trots zijn, of zich schamen, of ervan niet weten. De voedselbank inventariseert de zichtbare armoede, en dat getal is schokkend genoeg. Maar het getal dat telt is de groep buiten beeld.

Ik ken mensen met vaste banen die niet kiezen wat ze eten. Ze kopen brood in plaats van groente omdat brood langer verzadigt. Ze geven hun kinderen pasta met tomatensaus omdat het goedkoopst is. Dit is niet toevallig. Dit is het gevolg van lonen die niet meegroeien met kosten en arbeidsmarktstructuren die deeltijdbanen normaliseren.

Voeding zou een mensenrecht moeten zijn. Goed voedsel. Niet alleen koolhydraten en zout, maar werkelijk voedsel. Dit was waarvoor mijn vader werkte: niet geld geven, maar kennis. Niet liefdadigheid, maar autonomie. Maar kennis alleen volstaat niet als geld ontbreekt.

Het systeem dat dit mogelijk maakt is het eigenlijke probleem. Een systeem waar werk niet volstaat om jezelf te voeden. Waar je moet kiezen tussen huur en vlees. Waar kinderen opgroeien onder voedingsarmoede niet omdat voeding schaars is, maar omdat armoede structureel is ingebouwd.

De voedselbank is een pleister op een gebroken been. Het voelt beter naar de voedselbank te kijken dan naar de economische structuren die het nodig maken. Dus doen we dat.

Wat werkelijk nodig is ander denken. Over lonen. Over huisvestingskosten. Over voedselsoevereiniteit. Over het recht jezelf goed te voeden. Dit is politiek. Dit is moeilijk. Dit is ongemakkelijker dan zakken rijst doneren.

Bronnen: CBS Armoedemonitor (2018-2022); Jaap Huibers; Nederlandse Voedselbanken Organisatie