De shadow-versie van social media: wat gebeurt er als je geschorst bent

Een merkwaardige ervaring met platformmacht.

Ik ben een keer geschorst van een platform, niet lang, maar lang genoeg. De schorsing was terecht, zeggen ze. Ik had iets gezegd waaraan nieuwe regels tegenstrijdig waren. Die regels stonden niet in de Terms of Service die ik aanvaardde toen ik mijn account opende. Maar regels veranderen, zeggen ze.

Wat me meer interesseert dan de schorsing zelf is wat er gebeurde terwijl ik weg was. Mijn account bestond nog. Mijn posts waren nog zichtbaar. Andere gebruikers konden mijn profiel zien. Maar ik kon niet inloggen. Ik kon niet antwoorden. Ik was zichtbaar en toch onzichtbaar.

Dit is wat ik de "shadow-versie" noem: het platform onderhield mijn digitale lichaam terwijl mijn digitale geest werd afgesloten. Algoritmen konden nog steeds mijn oude posts serveren. Andere gebruikers konden nog steeds op mijn content reageren. Maar ik kon niet reageren.

Shoshana Zuboff noemt dit "surveillance capitalism", het idee dat social media niet werkelijk over verbinding gaat maar om controle. Een platform controleert niet alleen wat je ziet, maar ook wat je zeggen mag, wanneer je het zeggen mag, en wie je bent terwijl je het zegt.

Het merkwaardige is dat het platform voordeel had van mijn schorsing. Mijn posts werden nog steeds weergegeven. Ik genereerde nog steeds engagement. Anderen reageerden op wat ik zei. Maar ik kon niet verdedigen, niet nuanceren, niet rechtdoen. Ik was alleen nog data.

Dit is het echte probleem met social media. Het is niet dat het censuur is. Censuur is direct. Dit is iets subtielers: je mag je zeggen, maar niet echt. Je account bestaat nog, maar jij niet. Je bent een geest die anderen kunnen taggen, reageren, citeren.

Dit gebeurt regelmatig. Niet omdat je iets ergs doet. Maar omdat algoritmen niet nuanceren. Een vlaggenmaaksysteem werkt op trefwoord, op contextloze signalen. Een moderator kan overtuigd worden door volume. Een bedrijf kan besluiten dat je niet in het narratief past dat zij willen.

In het geval van iRecord gaat dit veel dieper. We willen dat identiteit niet gecentraliseerd wordt, niet dat je in een database zit waar een algoritme over jou bepaalt, niet dat je account afsluit en jij verdwijnt terwijl je digitale spoor blijft.

Wat kun je doen als je geschorst bent? Officieel: wachten. Inofficieel: niets. Je hebt geen inspraak. Je kunt geen jury aanroepen. Je kunt geen ondertekend contract voorleggen. Het platform zegt "regels" en jij zegt "welke regels?" en zij zeggen "lees de voorwaarden" en jij zegt "die zijn veranderd" en zij zeggen "ja, dat mogen we."

De vraag is wat we hier doen. Accepteren dat social media platforms onze digitale openbare ruimte zijn, beheerd door private bedrijven met geen transparantie? Of bouwen we alternatieven?

Alternatieven zijn moeilijk. Ze moeten schaalbaar zijn, gebruiksvriendelijk, en geld verdienen zonder surveillance. Maar ze hoeven niet perfect te zijn. Ze hoeven alleen maar beter dan de shadow-versie.

Bronnen:

Shoshana Zuboff, The Age of Surveillance Capitalism (PublicAffairs, 2019).
Electronic Frontier Foundation, 'Content Moderation Accountability' (2024).
First Monday, 'A Comprehensive Survey of Platform Moderation Research' (2023).