De jaren negentig waren niet beter, ze waren volledig
Nostalgie naar de jaren negentig is geen verlangen naar inferieur product. Het is verlangen naar afwezigheid van voortdurende waarneming.
De jaren negentig waren niet beter, ze waren volledig
Je kon alleen zijn zonder dat iedereen dit wist.
Mijn eerste e-mail maakten we niet vanuit een apparaat in mijn zak. We maakten hem vanuit een computer, in een huis, op een vastgesteld moment. Als je offline was, was je offline. Letterlijk. Niet bereikbaar. Dit ervoeren we niet als isolatie, maar als vrijheid.
De jaren negentig krijgen nu nostalgische glans van mensen die dromen dat het beter was. Ze zeggen: muziek was beter, voedsel was beter, relaties waren beter. Maar dit klopt niet. Wat beter was, was de context. De alomtegenwoordigheid ontbrak.
Je kon niet voortdurend vergeleken worden. Je Instagram-profiel bestond niet. Jouw vakatiefoto's zag niemand behalve degenen aan wie je ze fysiek toonde. Je kon slecht presteren op je werk zonder dat je hele school dit via WhatsApp ontdekte. Je kon verliefd worden zonder dat dit na twee weken via TikTok publiek domein werd.
Dit creëerde ruimte. Echte, fysieke ruimte. Je was in je auto en dacht je eigen gedachten. Je was in het park en niemand maakte een foto. Je was op een feest en dat was voorbij op maandag, niet gearchiveerd voor eeuwig.
Ik zie dit bij mijn kinderen. Ze zijn voortdurend waargenomen. Niet door ouders of leraren, maar door het netwerk zelf. De camera staat altijd aan. De notificatie staat altijd klaar. De vergelijking loopt permanent.
Dit leidt tot twee dingen tegelijk: verbinding en isolatie. Je bent constant verbonden maar fundamenteel alleen, want iedereen ziet je door dezelfde lens, dezelfde metriek.
De jaren negentig kunst was niet beter. Maar het werd niet voortdurend gerangschikt. Je kon naar een obscure band luisteren omdat je ervan hield, niet omdat algoritmen het suggereerden of vrienden het geliket hadden.
Wat we missen is niet het product. We missen de afwezigheid van voortdurende waarneming. We missen het vermogen om stilletjes slecht te zijn, stilletjes vreemd te zijn, stilletjes jezelf te zijn zonder dat dit gemonitord wordt en in data wordt omgezet.
De jaren negentig geven illusie van vrijheid. Maar het was geen illusie. Het was normaal. Je kon gewoon zijn.
Bronnen:
- Turkle, Sherry, Alone Together: Why We Expect More from Technology and Less from Each Other (Basic Books, 2011).
- Boyd, Danah, It's Complicated: The Social Lives of Networked Teens (Yale University Press, 2014).
Bron: Turkle, Sherry, Alone Together: Why We Expect More from Technology and Less from Each Other (Basic Books, 2011)