Chappelle en de terugkeer

Het risico van afwezigheid.

Dave Chappelle verdween in 2004. Niet voltooid, gewoon weg. Hij zei dat hij uitgeput was, dat hij niet meer kon, dat hij naar Zuid-Afrika ging. De Chappelle Show stopte halverwege het derde seizoen. Miljoenen fans waren geschokt.

In 2013 kwam hij terug. Niet met een tour, niet met een album. Met specials op Netflix. Twaalf jaar later. Dat is geen verlof. Dat is een breuk.

Wat mij aan dit moment interesseert, is niet het cynische verhaal, het verhaal van hij verdween en verdubbelde zijn prijs. Het is iets anders. De vraag is: wat gebeurt er met het werk, de toon, het perspectief, als je je kunstvorm twaalf jaar verlaat?

Veel kunstenaars geloven dat rust je scherper maakt. Dat werk beter wordt als je even hebt nagedacht. Misschien is dat waar voor sommige dingen. Maar voor performance, voor stand-up, kun je niet zomaar de tijd overslaan. Stand-up is fundamenteel in het heden. Je spreekt met publiek dat nu zit. Je reageert op wat nu gebeurt.

Chappelles terugkeer was niet sterker. Het was anders. Zijn stijl was zachter. Zijn timing voorzichtiger. Hij was ouder. Hij herbezon zich op wat humor hem had gegeven en wat het hem had gekost. Dat is niet beter. Dat is eenvoudigweg een ander soort werk.

Dit raakt iets essentiëels over ambacht. Een ambachtsman kan niet zomaar jaren weg zijn en dan teruggrijpen naar dezelfde vaardigheden. Een violiniste die twaalf jaar niet speelt, speelt anders. Niet erger, niet beter, anders. Haar vingers onthouden het patroon, maar haar lichaam herinnert zich ook de afwezigheid. Dat zit in haar spel.

Veel kunstenaars willen dit niet aanvaarden. Ze willen continuïteit. Ze willen het gevoel dat ze op dezelfde plaats verder gaan. Maar dat gebeurt niet. De afwezigheid laat een litteken achter. Dat litteken is niet slecht. Het is informatie.

Wat Chappelle deed na zijn terugkeer was accepteren dat hij iemand anders was geworden. Niet verstandelijker. Niet wijzer. Gewoon iemand die twaalf jaar iets anders had gedaan, en nu terug moest in de vorm terwijl hij het verhaal was veranderd. Dat vereist een soort moed die weinig kunstenaars hebben.

Het zou gemakkelijker zijn geweest om agressiever terug te keren. Om te zeggen: ik ben weg geweest, maar ik ben nog steeds dezelfde persoon. Maar dat zou onjuist zijn. Afwezigheid verandert je. Het best wat je kunt doen, is die verandering in je werk opnemen en zien waar het je voert.

Bronnen: Dave Chappelle, Deep in the Heart of Texas (Netflix, 2013); Sticks and Stones (Netflix, 2019); Marc Maron WTF Podcast