43.000 ambtenaren en niemand die het bestelde
De rijksoverheid groeide met 38 procent in zes jaar. Niemand stemde ervoor. Iedereen profiteerde ervan. En nu wil iedereen snoeien.
Simon van Teutem schreef voor De Correspondent een onthullend stuk over de groei van de rijksoverheid. De cijfers zijn verbijsterend: tussen 2018 en 2024 kwamen er meer dan 43.000 rijksambtenaren bij. Een stijging van 38 procent. De kosten stegen met 68 procent, want de salarissen gingen ook omhoog. En het opmerkelijke: geen enkele politieke partij had dit ooit in een verkiezingsprogramma staan.
Hoe kan een overheid exploderen in omvang zonder dat iemand het besluit? Het antwoord is even simpel als verontrustend: iedereen wilde de uitkomsten van een grotere overheid, niemand wilde een grotere overheid. Meer blauw op straat — meer personeel. Meer maatwerk in de toeslagen — meer personeel. Een ministerie van Klimaat — meer personeel. De afwikkeling van het toeslagenschandaal — meer personeel. Elke ambitie, elke crisis, elk nieuw programma vertaalde zich in meer mensen.
Tegelijk werden de remmen losgelaten. Oud-topambtenaar Roel Bekker had onder Balkenende IV drie mechanismen ingebouwd om de groei te beheersen: een plafond op banen, een budget-cap, en een verbod op het vullen van gaten met externen. Onder Rutte III verdwenen die remmen allemaal. Het gevolg was voorspelbaar.
De ironie is scherp: de partijen die nu het hardst willen bezuinigen op het ambtenarenapparaat zijn vrijwel dezelfde partijen die de groei veroorzaakten. VVD-Kamerlid Erkens wil dat ministeries kiezen tussen de negens en de zessen. Maar hoe voorkom je dat alleen de zessen overblijven?
Dit verhaal raakt aan iets fundamenteels: de onzichtbare groei van systemen. Organisaties — publiek en privaat — hebben de neiging om uit te dijen als er geen actief tegenmechanisme is. Niet uit kwade wil, maar uit een opeenstapeling van logische beslissingen die niemand in samenhang overziet.
Van Teutem stelt terecht dat kiezers de waarheid verdienen. Als meer ambtenaren nodig zijn, leg dat dan uit. Als snoeien nodig is, wees dan eerlijk over de consequenties. De democratie is gebaat bij transparantie over de prijs van politieke ambities.
Het echte probleem is niet de omvang van de overheid. Het echte probleem is dat niemand eigenaar is van het geheel.
Bron: Gebaseerd op: Simon van Teutem — "Wie heeft ervoor gekozen om de overheid met 38 procent te laten groeien in zes jaar? Niemand", De Correspondent, 13 februari 2026. https://decorrespondent.nl/16735/wie-heeft-ervoor-gekozen-om-de-overheid-met-38-procent-te-laten-groeien-in-zes-jaar-niemand