De illusie van grip
Waarom gemeenteraden worstelen met verbonden partijen — en waarom eigenaarschap het enige echte antwoord is.
Er is een bepaald soort frustratie dat je herkent als je lang genoeg in het publieke domein werkt. Het is de frustratie van het stuurwiel dat wel draait, maar niet verbonden is met de wielen. Gemeenteraadsleden kennen dat gevoel als geen ander — zeker als het gaat om verbonden partijen.
BMC publiceerde eind 2025 een scherpe analyse op basis van rekenkameronderzoeken. De conclusie is ontnuchterend: gemeenteraden leven in een illusie van grip. Ze ontvangen stapels documenten, ze mogen zienswijzen indienen, ze keuren begrotingen goed. Maar de werkelijke invloed op wat een GGD, veiligheidsregio of afvalverwerker doet? Die is minimaal.
De vier frustraties die BMC benoemt zijn herkenbaar voor iedereen die ooit een raadsvergadering over verbonden partijen heeft bijgewoond. Er is geen kompas — veel gemeenten missen een actuele Nota Verbonden Partijen. Er is een lawine aan papier — tot 125 stukken per jaar, vaak te laat en te gedetailleerd. Er is een tunnelvisie op geld — terwijl de vraag zou moeten zijn wat de maatschappelijke meerwaarde is. En er is het democratisch gat — de zienswijze als tandeloze tijger.
Wat mij aanspreekt in het stuk is de erkenning dat dit een taai vraagstuk is. Geen probleem dat je oplost met een nieuwe verordening of een extra commissie. Het is een governance-vraagstuk dat vraagt om een andere houding: van reactief afvinken naar actief eigenaarschap.
De vijf oplossingsrichtingen die BMC voorstelt zijn verstandig. Prioriteer met het BKR-model. Verschuif de focus van cijfers naar resultaat. Creeer raadspecialisten. Werk regionaal samen. Gebruik dashboards in plaats van dikke rapporten. Maar het echte punt zit dieper.
Grip is een illusie als je niet bereid bent om de complexiteit van je eigen rol te erkennen. Een gemeenteraad is tegelijk eigenaar en opdrachtgever van een verbonden partij. Die twee petten vragen om verschillende vaardigheden en een ander soort gesprek. Zolang we dat niet hardop uitspreken, blijven we hamerstukken produceren en ons verbazen dat er niets verandert.
De regie is er wel. Maar je moet hem willen pakken.
Bron: Gebaseerd op: Tom Plat, Marsha de Vries & Herman Uffen — "De illusie van grip: waarom verbonden partijen een wicked problem blijven", BMC, 19 december 2025. https://www.bmc.nl/actueel/de-illusie-van-grip-waarom-verbonden-partijen-een-wicked-problem-blijven---en-hoe-we-de-regie-kunnen-terugpakken