Zembla onthult de prijs van coördinatiefalen: honderden kinderen vastgelopen in een systeem zonder regie

Op 26 maart zond Zembla de uitzending Kinderen die niemand wil uit. De redactie bracht voor het eerst in kaart hoeveel jongeren in Nederland in zogenoemde alleenplaatsingen terechtkomen: minstens 400 in drie jaar tijd, verspreid over vakantieparken, campings en gehuurde chalets, bewaakt door zzp-begeleiders die zelf vaak niet weten wat hun opdracht inhoudt. De kosten per jongere lopen op tot €1,75 miljoen.

De casus van de 17-jarige Lex, meer dan tien keer overgeplaatst sinds zijn vierde, illustreert het mechanisme. Zijn voogdijinstelling moest soms 30 organisaties benaderen voor een plek. Emeritus-hoogleraar Peer van der Helm noemt het resultaat "mini-gesloten jeugdzorgjes."

Het coördinatiegat

Bij een jongere als Lex zijn in de loop der jaren tientallen organisaties betrokken: gecertificeerde instelling, Raad voor de Kinderbescherming, wijkteam, zorgaanbieders, school, huisarts, politie. Geen van die organisaties heeft een overzicht van wie er verder betrokken is. Er is geen gedeelde registratie van welke informatie is gedeeld, op welke grondslag, en wat de uitkomsten waren van eerdere interventies. Elke nieuwe organisatie begint opnieuw.

Het enige landelijke systeem dat hieraan iets deed, de Verwijsindex Risicojongeren (VIR), wordt afgeschaft. VWS heeft bevestigd dat er geen vervangend ICT-systeem komt. De 42 jeugdzorgregio's die vanaf 2027 verplicht regionaal moeten samenwerken, hebben straks geen instrumentarium om die samenwerking waar te maken.

Wachten op de Wams is geen optie

De standaardreactie op het juridische vacuüm rondom gegevensdeling is verwijzen naar de Wams — het wetsvoorstel dat domeinoverstijgende gegevensdeling wettelijk moet regelen. De Wams is politiek vastgelopen. Maar de stelling dat professionals pas informatie mogen delen wanneer de Wams er is, klopt niet. Het bestaande juridische kader biedt meer ruimte dan professionals benutten.

De AVG biedt in artikel 6 lid 1 sub d een expliciete grondslag voor verwerking ter bescherming van vitale belangen. Het conflict van plichten staat een professional toe zijn beroepsgeheim te doorbreken wanneer een zwaarwegend belang dat rechtvaardigt. De reden dat professionals deze ruimte niet benutten is niet dat ze de wet niet kennen — het is dat ze nergens kunnen vastleggen dát ze een afweging maken, wat die afweging inhoudt, en voor hoe lang de uitzondering geldt. Zonder audit trail is de professional bij een calamiteitenonderzoek onbeschermd.

Registreren wat je doet, ook als je afwijkt

Dit is precies de ontwerpkeuze die iRecord onderscheidt. Het platform biedt een vitaal belang-grondslag als volwaardige registratieroute naast toestemming, wettelijke taak en algemeen belang. Wanneer een professional oordeelt dat de situatie afwijking rechtvaardigt, registreert hij dat: de motivering, de betrokken partijen, de leefgebieden, de beoogde duur. Dat creëert de navolgbare belangenafweging die de beginselen van behoorlijk bestuur vereisen, en de audit trail die de professional beschermt.

De kinderen die Zembla in beeld bracht, hadden die infrastructuur nodig. Ze hadden hem niet.

iRecord is het coördinatieplatform van House of Viridian voor het Nederlandse sociaal domein: digitale grondslagregistratie, cross-organisationeel netwerkzicht en MDO-ondersteuning met volledige audit trail.