Wat Trump doet met macht, en wat macht met ons doet

De vraag is niet wat een president kan doen. De vraag is wat het systeem hem toestaat.

Eric Weinstein, wiskundige en gastspreker in The Portal-podcast, stelde jaren geleden al de juiste vraag: wat gebeurt er als je iemand macht geeft die de conventionele remmen niet erkent? Niet iemand die de regels ombuigt, maar iemand die het bestaan van beperkingen zelf als verhandelbaar behandelt?

Het verleidelijke is om dit persoonlijk in te kaderen. Maar dat mist de kern. Het gaat niet om Trump. Het gaat om wat Trump blootlegt in het systeem zelf.

In mijn jaren in de publieke sector ben ik dit patroon tegengekomen: organisaties waar macht zich rond personen concentreert in plaats van rond processen. In zo'n structuur hangt alles af van wie er aan het roer staat. Afspraken gelden alleen als ze voordelig zijn, beleid wijzigt met elke bui van boven, en alles wat institutioneel zou moeten werken, wordt omgedefinieerd als "vertraging" in plaats van "bescherming."

Dat is geen democratie. Dat is autoritaire ambitie in democtratische verpakking.

Elke democratie balanseert voortdurend op deze rand. We hebben mechanismen nodig die macht verdelen: scheiding van machten, onafhankelijke media, onwelkome instituties die zeggen "tot hier en niet verder." Maar die instituties zijn kwetsbaar tegen iemand die overtuigd is dat hun zwakte het probleem is, niet de oplossing.

Trump testte die grenzen niet willekeurig. Hij testte ze gericht. En telkens wanneer een institutie hem tegenhield, luidde de reactie hetzelfde: de institutie zelf ter discussie stellen. Onafhankelijke rechterlijke macht? Dat is een fout die herstel nodig heeft. Media die feiten checkt? Vijanden van het volk. Congres dat zich verzet? Ontrouw.

Dit is het eigenlijke gevaar: niet macht die grenzen overschrijdt, maar macht die grenzen als illegaal bestempelt.

In decennia van Amerikaanse politiek hebben instituties zich geweerd. Rechters blokkeerden presidentiële bevelen. Kiezers corrigeerden hun keuzes. Media bleef staan. Maar telkens wordt het systeem iets zwakker. Rechters die angst voelen voor hun veiligheid. Media dat winstgevend moet zijn. Burgers die uitgeput raken van verzet.

Wat Weinstein aanwijst, is dit: kijk naar het moment waarop geen enkele institutie nog "nee" zegt. Dat is de breekpunt. Niet wanneer de machthebber machtig wordt, maar wanneer de tegenkrachten te slap worden.

De vraag is niet wat Trump kan doen. De vraag is of er nog instituties overblijven die durven te zeggen: hier mag je niet. En of zij sterk genoeg blijven om het te menen.

Bronnen:

Weinstein, Eric. The Portal (podcast), 2019-heden.
De Federalist Papers, nr. 51 (James Madison, 1788): grundslag voor Amerikaanse machtsverdeling.
Sunstein, Cass R. Impeachment: A Citizen's Guide (Harvard University Press, 2018).