Waarom de overheid niet leert
Als veel beleid niet werkt, waarom blijft de overheid er dan zo aan verknocht?
In 2008 schreef ik een blogpost met deze titel. Zeventien jaar later is het antwoord niet veel veranderd.
Hans Vermaak noemt ze "taaie vraagstukken" — problemen die zich niet laten oplossen met de methoden waarmee ze zijn ontstaan. De overheid is er vol van. Niet omdat ambtenaren incompetent zijn, maar omdat het systeem is ontworpen om te reproduceren, niet om te leren.
Denk aan beleidsevaluaties. Ze worden geschreven, gelezen door niemand, en gearchiveerd. Het volgende kabinet begint opnieuw. De Belastingdienst, het UWV, de jeugdzorg — overal hetzelfde patroon: reorganisatie als ritueel, niet als remedie.
Vermaak onderscheidt drie benaderingen. Ontwerpen — een blauwdruk maken en uitrollen. Ontwikkelen — al doende leren. Doorbreken — het probleem zelf herdefiniëren. De overheid kiest bijna altijd voor optie één. Het resultaat: een nieuw organogram, dezelfde problemen.
Wat me fascineert is de hardnekkigheid van dit patroon. Het is niet dat niemand het ziet. Elke ambtenaar die ik spreek, herkent het. Maar het systeem beloont conformiteit boven innovatie, zekerheid boven experiment, controle boven vertrouwen.
Er is een uitweg. Maar die begint niet bij nóg een reorganisatie of nóg een beleidsplan. Die begint bij de erkenning dat sommige vraagstukken niet oplosbaar zijn — alleen hanteerbaar. Dat is geen defaitisme. Dat is de eerste stap naar eerlijk beleid.