Verandering is geen probleem
Het probleem is dat we verandering als probleem behandelen.
Verandering is geen probleem
Het probleem is dat we verandering als probleem behandelen.
Vrijwel elke organisatie die ik in twintig jaar heb begeleid, begon het gesprek met dezelfde zin: "We zitten in een verandertraject." Alsof verandering een tijdelijke toestand is waar je doorheen moet om weer bij stabiliteit uit te komen. Ronald Heifetz maakt in Leadership Without Easy Answers het onderscheid tussen technische en adaptieve problemen. Technische problemen hebben bekende oplossingen, je moet ze alleen toepassen. Adaptieve problemen vereisen dat mensen hun overtuigingen, gewoonten en verwachtingen veranderen. De meeste organisatieproblemen zijn adaptief. De meeste organisaties behandelen ze als technisch.
Het gevolg is een eindeloze cyclus van veranderprogramma's die niet werken. Niet omdat de analyse verkeerd is, maar omdat de interventie het verkeerde niveau raakt. Je kunt processen herontwerpen, structuren aanpassen, systemen implementeren, maar als het onderliggende gedrag niet verandert, keert het oude patroon terug zodra het programma eindigt. Edgar Schein beschrijft hoe organisatiecultuur op drie niveaus opereert: zichtbare artefacten, beleden waarden en onbewuste basisaannames. Veranderprogramma's raken zelden dieper dan het tweede niveau. Het derde niveau, waar de werkelijke weerstand zit, blijft onaangeroerd.
De omslag begint bij het accepteren dat verandering niet het probleem is maar de conditie. Organisaties opereren in een omgeving die permanent verschuift. De vraag is niet hoe je de verandering beheert maar hoe je een organisatie bouwt die verandering als normaal beschouwt in plaats van als uitzondering.
Dat klinkt abstract maar is het niet. Concreet betekent het: stop met reorganiseren als reflexmatige reactie op druk. Stop met het benoemen van "verandertrajecten" alsof ze een begin en een einde hebben. Begin met het ontwikkelen van het vermogen om te lezen wat er speelt, om snel te handelen op basis van beperkte informatie, en om fouten te maken zonder dat het systeem vastloopt.
De organisaties die het beste functioneren zijn niet degene die de beste plannen maken. Het zijn degene die het snelst leren. Dat is een fundamenteel ander organisatieprincipe, en het vereist een fundamenteel andere leiderschapsopvatting.
Bronnen: Ronald Heifetz, Leadership Without Easy Answers (Harvard University Press, 1994); Edgar Schein, Organizational Culture and Leadership (Jossey-Bass, 5e editie, 2010).
Bron: Ronald Heifetz, Leadership Without Easy Answers (Harvard University Press, 1994); Edgar Schein, Organizational Culture and Leadership (Jossey-Bass, 2010)