Hoe Nigeria zijn economie via de bank bestuurt, en waarom dat mislukt

Een economie controleren via banken is als water houden in een zeef. Het gaat ergens anders heen.

Nigeria heeft een probleem. Te veel geld in omloop. Inflatie loopt snel. De Naira verzwakt tegen de dollar. Normaal: centrale bank verhoogt rente, wacht geduldig, inflatie daalt. Dat kost tijd. Nigeria's regering was ongeduldig.

Dus probeerde Nigeria iets anders. Het imposeerde strikte bankcontroles. Limieten op contantopnames. Grenzen op dollarwissels. Regelgeving tegen kapitaalvlucht.

Het was een poging economie van bovenaf te besturen. Via één hefboom, de bankensector, dacht Nigeria dat het geldstromen kon zeggen: hierheen, niet daarheen.

Wat gebeurde? Het geld verdween.

Niet als verloren geld. Als geld dat verplaatste. Naar ondergrondse wisselaars. Straathandelaars. Informele handel. Contant geld. Cryptogeld. Alles wat officiële banken ontweek.

Nigerias formele economie, al verzwakt, zag handelsvolume krimpen. Kleine bedrijven konden niet financieel samenwerken. Werknemers kregen salaris niet via normale kanalen. Alles werd contant, alles ondergronds.

Wat had Nigeria moeten doen? Wat elk land tegen inflatie zou moeten doen: stabiele, voorspelbare rentes. Begrijpelijke regelgeving. Transparantie. Zeggen: we verhogen rente tot inflatie daalt, dit duurt zes maanden, hier zijn jullie opties.

Wat Nigeria deed: alle deuren dichtdoen, hopen dat niemand kan ontsnappen.

Dit patroon zie ik overal waar regeringen economieën proberen te controleren. De Sovjet-Unie probeerde voedselproductie te controleren. Gevolgen: zwarte markten, hongersnood, collectivisatie zonder productie.

Venezuela probeerde prijzen te controleren. Gevolg: winkels werden leeg, alles verplaatste naar ondergronds.

Argentinië probeerde wisselkoersen te controleren. Gevolg: alle verhandeling naar parallel markten, peso verliest driemaal sneller waarde dan officieel.

De les is onvermijdelijk: je kunt economie niet besturen als je haar niet laat groeien. Je kunt geld niet terugstoppen als de tegendruk groter is.

Nigeria had moeten accepteren: inflatie los je op via rentes en geduld. Niet via verboden. Verboden werken alleen als je bereid bent op groot schaal straf toe te passen. Geen regering kan dat.

Dus wat je ziet: formeel systeem breekt, informele economie bloeit, banken worden politiek gereedschap in plaats van financieringsmiddel, en normale mensen verarmen omdat hun handelskanaal verdwijnt.

Dit verklaart waarom staten die ingrijpen in economieën ze meestal verergeren. Niet altijd. Soms is regelgeving essentieel. Maar ingrijpen moet voorzichtig zijn, rechtvaardig, met duidelijke resultaten. Niet: laten we alles verbieden en zien wat gebeurt.

Want wat gebeurt: je economie splijt.

Bronnen:

Central Bank of Nigeria. Monetary Policy Reports 2023-2024. Abuja: CBN, 2024.
Financial Times. "Nigeria's Currency Crisis and Banking System." Financial Times, 2023-2024.
Adeola, Adekunle. The Role of Informal Financial Markets in Sub-Saharan Africa. Lagos: Lagos Economic Institute, 2022.