Leiders en complexiteit: hoe je het ondoenlijke organiseert

De beste leiders zeggen niet: dit kan ik uitleggen. Ze zeggen: dit moeten we samen voelen.

Ik zag een leider eens in een onmogelijke situatie. Budget dat weg was. Team dat verdwenen was. Klanten die boos waren. De eerste impuls zou zijn: leg uit dat dit niet jouw schuld is, leg uit wat je doet, controleer het verhaal.

Dat deed deze leider niet. Hij zei aan iedereen: dit is erger dan ik kan zeggen. Dit gaat echt mis. We gaan dit niet oplossen door beter uit te leggen. We gaan dit oplossen door samen langzamer te gaan en dicht bij elkaar te blijven.

Dat is leiderschap in complexiteit.

Complexiteit is niet hetzelfde als moeilijkheid. Moeilijkheid kun je oplossen met meer tijd of meer mensen of meer geld. Complexiteit kun je niet oplossen. Je kunt er alleen mee omgaan.

Een moeilijk probleem is: hoe bouwen we een snelle website? Gegeven genoeg ingenieurs en gegeven genoeg tijd, is dat opgelost. Dat is moeilijk. Dat is geen complexiteit.

Een complex probleem is: hoe houden we een organisatie samen terwijl het systeem waar het in groeit langzaam instort? Die vraag heeft geen oplossing. Die vraag vraagt voortdurende aanpassingen, voortdurend luisteren, voortdurend anders doen. Er is geen eindsituatie. Er is alleen voortduring.

De fout die veel leiders maken is dat ze complexiteit behandelen als moeilijkheid. Ze zeggen: goed, dit is heel ingewikkeld, dus we hebben meer planning nodig. Dus we zetten een project office op. Dus we maken langetermijnscenario's. Ze voegen structuur toe. Wat ze doen is structuur toevoegen aan iets wat ongestructureerd moet blijven.

De leiders die in complexiteit werken zonder er kapot van te gaan, doen iets anders. Ze zeggen niet: hoe controleren we dit? Ze zeggen: hoe creëren we psychologische veiligheid zodat iedereen durft in te grijpen als het fout gaat. Ze zeggen niet: wat is het plan? Ze zeggen: wie zijn de mensen die dit voelen en kunnen reageren?

Dit klinkt alsof je geen leider bent, alsof je het loslaat. Het tegenovergestelde is waar. Dit is discipline. Dit is zeggen: ik geloof niet dat ik dit kan plannen. Dus ik zal het voelen, samen met jullie.

Een ander patroon dat ik herken: goede leiders doen één zaak per keer in complexiteit. Ze zeggen niet: hier zijn tien dingen die moeten veranderen. Ze zeggen: dit doen we morgen. Daarna zien we wat het vereist van ons.

Ze snijden ook oude dingen weg terwijl ze nieuwe dingen toevoegen. Ze zeggen niet: plus het extra werk. Ze zeggen: als we dit doen, doen we dat niet meer. Dit houdt de last draagbaar.

En ze werken korte sprints. Niet omdat agile in de mode is, maar omdat je in complexiteit voortdurend moet checken: klopt dit nog? Werkt dit nog? Of moeten we iets anders?

Wat ik zie is dat leiderschap in complexiteit tegen je natuurlijke neiging ingaat. Je wilt oplossing. Je wilt antwoord. Maar in complexiteit zeg je: ik ga dit niet opslossen. Ik ga erin staan en meebewegen.

Bronnen: Dave Snowden, Cynefin Framework (The Cynefin Co, 2007); Amy Edmondson, The Fearless Organization: Creating Psychological Safety in the Workplace for Learning, Innovation, and Growth (Wiley, 2018).