Het beeldhouwwerk dat iedereen fotografeert

Herkenning en onzichtbaarheid.

Er zijn beeldhouwwerken waarvan je weet dat ze bestaan zonder ze ooit gezien te hebben. Je hebt foto's ervan gezien. Miljoenen foto's. Een Michelangelo, een Rodin, misschien een hedendaags beeld dat viraal is gegaan. Het moment waarop iedereen dezelfde opname maakt, van dezelfde hoek, verliest het kunstwerk iets essentiëels.

Wat verliest het? Het verliest ruimte. Beeldhouwwerk is fundamenteel driedimensionaal. Je kunt er omheen lopen. Je kunt het van verschillende hoeken bekijken. Maar zodra het beeld van buiten zich vestigt, zodra iedereen het van één kant ziet, wordt het tweedimensionaal. Het wordt symbool in plaats van object.

Michelangelos David is daarvan een extreem geval. Niemand bezoekt David meer om David te zien. Ze bezoeken hem om de foto te maken die ze al duizend keer hebben gezien. Ze poseren ernaast. Ze controleren hun compositie. Ze kijken niet werkelijk. Ze herhalen.

Dit verschilt van andere kunstvormen. Een schilderij verliest ook iets als je alleen een afbeelding ervan ziet. Maar de schade is minder. Een schilderij is plat. Een foto van een schilderij is minder dissonant. Beeldhouwwerk is ruimte. Een foto van beeldhouwwerk is bedrog.

Wat mij trof, was dat de beste kunstenaars dit begrepen. Brancusi fotografeerde zijn eigen werk, maar deed dit zorgvuldig. Hij wilde geen beeld geven, maar een indruk van de positie van het werk in ruimte. Foto's van Brancusi zijn niet afbeeldingen van het kunstwerk. Ze zijn interpretaties van het kunstwerk.

Veel hedendaagse kunstenaars maken werk dat fotogeniek is, omdat ze weten dat fotografieën de werkelijkheid worden. Het is geen slechte strategie. Het is pragmatisch. Maar het betekent dat je kunstwerk moet worden ontworpen met het medium van verbreiding in gedachten. Je ontwerpt niet voor het zien. Je ontwerpt voor de afbeelding.

Dit stelt een vraag over autoriteit. Wie bepaalt wat je van het beeldhouwwerk ziet? Michelangelo bepaalde de vorm. De fotograaf bepaalt de hoek. Het social-media-algoritme bepaalt de snede. Tegen de tijd dat je het ziet, is het door veel handen gegaan.

De oplossing is niet terug naar museum-alleen. De oplossing is accepteren wat verloren gaat en zien of dat verlies de toegankelijkheid waard is. Miljoenen mensen zien David op foto die nooit naar Florence zouden gaan. Dat is iets. Maar ze zien er niet om van te worden veranderd. Ze zien om het af te vinken van hun lijst.

Wat je voelt wanneer je werkelijk voor een groot beeldhouwwerk staat, die fysieke aanwezigheid, het gewicht in ruimte, die ervaring kan geen foto geven. Dus kunnen we twee dingen tegelijk waar hebben: het beeld mag fotografisch bekend zijn, en die bekendheid kan precies het moment zijn waarop mensen ermee stoppen het werkelijk te zien.

Bronnen: Michael Fried, Art and Objecthood (1967); Constantin Brancusi fotografische archieven, MoMA; sculptuurhistorie