De keten wiskunde, natuurkunde, scheikunde, biologie

Ze zijn niet gescheiden gebieden. Ze zijn lagen van dezelfde werkelijkheid.

Ik zag dit in het onderwijs. Wiskunde staat bovenaan. Daaronder natuurkunde. Daaronder scheikunde. Daaronder biologie. Elk vak staat onder het vorige. Dat is voelbaar in hoe het onderwezen wordt. Wiskunde is puur. Het gaat over waarheid. Natuurkunde is toegepaste wiskunde. Scheikunde is wat natuurkunde doet met materie. Biologie is wat scheikunde doet met leven.

Dit is niet per ongeluk. Dit weerspiegelt een hiërarchie. Wiskunde is abstract, dus machtig. Natuurkunde is minder abstract. Scheikunde nog minder. Biologie is bijna volledig concreet. Dus biologie staat onderaan.

Maar dit is achteruit. De waarheid is andersom.

Biologie kan bestaan zonder wiskunde. Alle leven op aarde groeit zonder wiskunde. Dieren kennen geen getal en reproduceren perfect. Planten groeien zonder algebra. Biologie is niet "scheikunde die levend is." Biologie is het meest primitieve en machtigste systeem.

Scheikunde kan bestaan zonder natuurkunde. Vroege chemisten hadden geen quantummechanica nodig. Ze deden experimenten. Ze noteerden wat werkte. Scheikunde is in veel opzichten ouder dan fysica.

Natuurkunde kan bestaan zonder wiskunde. Natuurkunde ontstond als observatie. Waarom valt een steen? Waarom gaan sterren rond? Dit waren observaties, geen wiskundige proeven. Wiskunde kwam later om de patronen te beschrijven.

Dus de hiërarchie is omgekeerd. Wiskunde is het minst fundamenteel. Het is een instrument. Een erfenis van hoe we dingen beschrijven, niet waarom ze werken.

Waarom zeg ik dit in een blog over emotionele intelligentie? Omdat we dezelfde fout maken in denken. We zeggen dat rationeel denken hoger staat dan intuïtie, analytisch boven gevoelig, systeem boven relatie.

Maar intuïtie kan bestaan zonder analyse. Liefde kan bestaan zonder woorden. Vertrouwen kan bestaan zonder contracten. Deze zijn niet lagere niveaus van hetzelfde. Ze zijn fundamentelere versies van dezelfde redenen die wij hebben.

Wiskunde is niet waarheid. Wiskunde is taal. Het is hoe we beschrijven wat we observeren. Maar observeren kan zonder taal.

De grote fout is dat we denken het abstractere uit het concrete moet worden begrepen. Dus wiskunde moet uit natuurkunde begrepen worden, natuurkunde uit scheikunde, scheikunde uit biologie. Maar andersom kun je het niet doen. Je kunt biologie niet met wiskunde verklaren. Je kunt leven niet tot formules reduceren.

Dit heeft gevolgen. We leren kinderen dat taal hoger staat dan gevoelen, dat systeem hoger staat dan relatie, dat analyse hoger staat dan intuïtie. Dit is onjuist. Dit is omgekeerd.

De waarheid is dat beide waar zijn. Maar de diepere waarheid is altijd in het concrete. In het leven. In het voelen.

Bronnen: Maurice Merleau-Ponty, Phenomenology of Perception (Routledge, 1945); onderzoek naar disciplinaire hiërarchieën in wetenschappelijk onderwijs.