De kunstmarkt en de verdwijning van het oog
Wanneer prijs de enige maatstaf wordt, verdwijnt het vermogen om te zien.
De kunstmarkt en de verdwijning van het oog
Wanneer prijs de enige maatstaf wordt, verdwijnt het vermogen om te zien.
Don Thompson beschrijft in The $12 Million Stuffed Shark hoe de hedendaagse kunstmarkt functioneert als een systeem waarin waarde niet bepaald wordt door wat je ziet maar door wat je betaalt. Een werk van Damien Hirst is niet duur omdat het visueel overtuigend is. Het is duur omdat Hirst duur is. De cirkelredenering is het systeem.
Jerry Saltz, criticus bij New York Magazine, maakt in Art Is Life een vergelijkbaar punt vanuit een ander perspectief. Hij beschrijft hoe de kunstwereld steeds meer draait om verzamelaars die kunst kopen als financieel instrument, om galeries die opereren als merkwinkels, om beurzen waar de transactie de ervaring vervangt. Het gevolg is niet dat er geen goede kunst meer wordt gemaakt. Het gevolg is dat het vermogen om goede kunst te herkennen verdwijnt, bij het publiek én bij de inkopers.
Dat vermogen, wat je "het oog" zou kunnen noemen, is niet aangeboren. Het wordt ontwikkeld door veel kijken, door vergelijken, door leren wat je raakt en waarom. Het is een vorm van geletterdheid, vergelijkbaar met het leren lezen van een markt of het leren beoordelen van ingrediënten. En net als die andere vormen van geletterdheid wordt het ondermijnd door een systeem dat de noodzaak ervan elimineert.
Waarom zou je leren kijken als de prijs je vertelt wat goed is? Waarom zou je een oordeel vormen als een galeriehouder dat voor je doet? Waarom zou je tijd doorbrengen met een werk dat je niet begrijpt, als je kunt kopen wat bewezen heeft te stijgen in waarde?
De parallel met voedsel is exact. Net zoals de supermarkt de noodzaak elimineert om een markt te lezen, elimineert de kunstmarkt de noodzaak om te kijken. Wat overblijft is consumptie zonder kennerschap, bezit zonder begrip, status zonder substantie.
Het alternatief is niet populistisch anti-elitarisme. Het alternatief is het herstellen van het oog als basiscompetentie. Ga naar musea zonder audiotour. Sta lang bij één werk. Beschrijf voor jezelf wat je ziet voordat je het bordje leest. Dat is geen elitaire hobby. Dat is de fundamentele menselijke vaardigheid om betekenis te geven aan wat je waarneemt.
Bronnen: Don Thompson, The $12 Million Stuffed Shark (Palgrave Macmillan, 2008); Jerry Saltz, Art Is Life (Riverhead, 2022).
Bron: Jerry Saltz, Art Is Life (Riverhead, 2022); Don Thompson, The $12 Million Stuffed Shark (Palgrave Macmillan, 2008)