De illusie van controle in complexe systemen
Waarom meer meten niet leidt tot meer grip maar tot meer blindheid.
De illusie van controle in complexe systemen
Waarom meer meten niet leidt tot meer grip maar tot meer blindheid.
Nassim Taleb maakt in Antifragile een onderscheid dat de meeste managers niet willen horen: er zijn systemen die broos zijn (ze breken onder druk), systemen die robuust zijn (ze weerstaan druk) en systemen die antifragiel zijn (ze worden sterker door druk). De meeste managementinterventies zijn gericht op robuustheid: maak het systeem sterk genoeg om schokken te weerstaan. Maar in complexe omgevingen is dat niet genoeg. Je hebt antifragiliteit nodig, het vermogen om van verstoringen te leren en er beter uit te komen.
Donella Meadows beschrijft in Thinking in Systems waarom onze intuïtie over complexe systemen zo vaak faalt. We denken in lineaire oorzaak-gevolgketens: als ik dit doe, gebeurt dat. Complexe systemen werken niet zo. Ze hebben feedbackloops, vertragingen, niet-lineaire dynamiek en emergente eigenschappen die niet te voorspellen zijn uit de individuele componenten.
De reactie van de meeste organisaties op complexiteit is meer meting, meer rapportage, meer dashboards. De aanname is dat als je maar genoeg meet, je kunt voorspellen. Maar Meadows laat zien dat de meeste metingen de verkeerde dingen meten. Ze meten wat meetbaar is, niet wat belangrijk is. Ze meten output, niet outcome. Ze meten activiteit, niet effect.
Het gevolg is een paradox: hoe meer je meet, hoe minder je ziet. Het dashboard geeft zekerheid die niet bestaat. De cijfers suggereren grip die illusoir is. En de energie die in meting en rapportage gaat, gaat niet naar het daadwerkelijk begrijpen van wat er speelt.
Het alternatief is niet stoppen met meten. Het alternatief is meten met bescheidenheid. Weten dat je metingen een fractie van de werkelijkheid vastleggen. Dat de kaart niet het terrein is. En dat de belangrijkste signalen in een complex systeem vaak niet in de data zitten maar in de gesprekken, de lichaamstaal, de dingen die niemand hardop zegt.
Bronnen: Nassim Nicholas Taleb, Antifragile: Things That Gain from Disorder (Random House, 2012); Donella Meadows, Thinking in Systems: A Primer (Chelsea Green, 2008).
Bron: Nassim Nicholas Taleb, Antifragile (Random House, 2012); Donella Meadows, Thinking in Systems (Chelsea Green, 2008)