ChatGPT automatiseert repetitieve taken: wie betaalt de prijs?

Efficiëntie is niet neutraal.

ChatGPT automatiseert repetitieve taken. Dat is correct: customer service chatbots, email-concepten, spreadsheet-vulling, data-entry, allemaal werk dat nu een AI kan doen, sneller, goedkoper, zonder ziek te worden.

Dit voelt als geluk: minder saai werk, menselijke werknemers naar creatievere rollen, efficiëntie!

Maar David Graeber documenteerde in Bullshit Jobs iets anders: veel van het werk dat we doen is niet essentieel, het is bureaucratische theater, compliance, reports die niemand leest, meetings die een e-mail hadden kunnen zijn.

ChatGPT zal dit werk niet elimineren, het zal het vermenigvuldigen omdat efficiëntie in bureaucratie niet betekent "minder bureaucratie" maar dat we nu meer gedefinieerde outputs genereren, meer reports, meer compliance-documenten, meer theater.

Wat ChatGPT wel zal elimineren is werk dat mensen veel beter kunnen doen: nuance, interpretatie, oordeel. Die jobs verdwijnen niet naar AI maar naar goedkopere plaatsen, naar contractanten, naar uitbesteding.

McKinsey zegt dat AI zeventig procent van administratief werk zal automatiseren. Mooi. Maar het zegt niet wat er met de zeventig procent van het workforce gebeurt die dit werk doet.

In Nederland, met onze sterke vakbonden en arbeidsmarktbescherming, voelt dit als abstractie. Maar in Amerika, in China? Daar gebeurt het al: bedrijven schakelen mensen uit, vervangen ze door AI, besparen miljarden. Werknemers zoeken ander werk of worden werkloos.

Dit raakt het werkelijke probleem: niet dat AI efficiënter is, maar dat winsten van efficiëntie niet gedeeld worden. Als ChatGPT een bedrijf miljoen bespaart, gaat dat miljoen naar aandeelhouders, niet naar de vijfhonderd werknemers die hun job verloren.

Dit is niet AI-kritiek. Dit is economie. Efficiëntie in kapitalisme betekent: veel waarde, weinig volk. Daarom werken we zo hard. Niet omdat we moeten, maar omdat het inefficiënt is voor bedrijven om ons niet hard te laten werken.

In iRecord zie ik hetzelfde patroon: we kunnen identiteit decentraliseren, dat betekent dat miljoenen niet worden verdient door centrale databases, surveillance, datavending, dat betekent die inkomsten niet gegenereerd worden. Daarom wordt iRecord niet voor miljarden gefinancierd: omdat decentralisatie geen exponentiële groei genereert maar stabiliteit.

Stabiliteit verkoopt niet.

Bronnen:

McKinsey, 'The State of AI' Global Survey (2024).
David Graeber, Bullshit Jobs: A Theory (Simon & Schuster, 2018).
U.S. Bureau of Labor Statistics, 'Occupational Employment and Wage Statistics' (2024).